Prawidłowe nawyki żywieniowe kształtowane już od najmłodszych lat są podstawą w kierunku rozwoju organizmu dziecięcego pod względem fizjologicznym, ale również psychicznym. To w jaki sposób odżywia się dziecko wpływa na funkcjonowanie jego narządów, wspiera wydolność fizyczną oraz wpływa na rozwój różnego rodzaju chorób. Dieta ma również duży wpływ na samopoczucie psychiczne. Związane jest to m.in. z faktem, iż dostarczając organizmowi kwasów tłuszczowych Omega – 3 wspieramy pracę mózgu oraz zmniejszamy potencjalne ryzyko zachorowalności na depresję. Lecz to, jakie nawyki żywieniowe wytworzą się u dziecka w dużej mierze zależy od jego środowiska rodzinnego. Najważniejszą rolę w tym procesie odgrywają rodzice i opiekunowie, którzy od pierwszych chwil życia odpowiedzialni są atmosferę w jakiej odbywają się posiłki, wybór oraz podanie żywności swoim pociechom. To bliskie osoby ukierunkują dziecko na to, jak będzie wyglądać jego przyszła relacja z jedzeniem i czy wystąpią u niego możliwe trudności z odżywianiem. Dzieci odzwierciedlają wybory żywieniowe swoich rodziców. Opiekunowie pełnią dla nich rolę wzorca oraz modelują ich postawy w tym zakresie. Dzieci poprzez obserwację zachowań swoich rodziców nabierają pewnych przekonań i schematów żywieniowych. W momencie, w którym rodzina będzie dbała o sposób odżywiania, regularność przyjmowania pokarmów oraz higienę związaną z jedzeniem, to dziecko poprzez obserwację również w przyszłości będzie zwracało na to większą uwagę.
Jeśli rodzic wykazuje duże obawy, lęk przed podaniem danych produktów w trakcie rozszerzania diety, modeluje komunikaty nieodpowiednie do sytuacji (,,nie dobre?’’/prezentuje negatywne grymasy na twarzy jakby produkt miał niedobry smak), będzie często wycierał buzię, dziecka, rączki, blat, to stworzy sytuację w której dziecko będzie odczuwało niepewność rodzica i sam posiłek będzie kojarzyło z czymś trudnym. W takiej sytuacji rozszerzanie diety może okazać się żmudnym i trudnym procesem dla całej rodziny.
Ważne jest, aby pomóc kształtować u dzieci zdrową relację z jedzeniem. W procesie tym, jednym z ważniejszych aspektów są wspólne posiłki, które to sprzyjają pozytywnym skojarzeniom związanym z przyjmowaniem pokarmów. Przygotowanie i jedzenie posiłków w rodzinnym gronie wpływa również na wzmacnianie więzi oraz możliwość próbowania nowych smaków i potraw. Zachęcanie dzieci do pomocy i uczestniczenia w ich tworzeniu powoduje, iż rozwija się u nich odpowiedzialność za odżywianie oraz samodzielność. Dzieci dzięki wspólnemu gotowaniu uczą się również wybierać zdrowe składniki oraz tworzyć różne potrawy, co wpływa na ich kreatywność oraz poczucie własnej wartości związanej z własnoręcznie ugotowanym daniem. Dzięki możliwości bliskiej obserwacji rodzica w trakcie przygotowywania posiłków, pomocy rodzicowi i obcowaniu z zapachami, możliwością dotyku produktów dzieci oswajają się z jedzeniem. Stymulacja wzroku, węchu, dotyku pozwala na stopniowe zapoznanie się z nowym produktem, stworzeniem bezpiecznej sytuacji w której dziecko może podjąć próby skosztowania nowego posiłku. To co doświadczą oczy, nos i dłonie łatwiej jest zaakceptować jamie ustnej. Opiekunowie podczas wspólnych posiłków mogą również edukować swoje pociechy na temat zdrowego odżywiania, dzięki czemu dzieci mogą lepiej zrozumieć, co jest dobre dla ich zdrowia i wspomaga ich rozwój.
Kolejną bardzo ważną kwestią jest fakt, że rodzina ma duży wpływ na to, jak dzieci postrzegają jedzenie w kontekście emocji i jakie jest ich emocjonalne podejście do odżywiania się. Należy pamiętać, aby nie traktować go jako nagrody i/lub kary oraz uczyć dzieci rozpoznawania własnego poziomu głodu i sytości. W kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych wspierające będą też otwarte dyskusje na temat jedzenia oraz jego roli w naszym życiu. Ważne jest, aby dzieci czuły się swobodnie dzieląc się swoimi spostrzeżeniami na tematy żywieniowe oraz żeby mogły same decydować o zakończeniu posiłku.
W momencie wystąpienia trudności z jedzeniem u dzieci, należy zastanowić się co „my” jako system rodzinny możemy zmienić w tej sytuacji, ponieważ problem żywienia u dzieci może być silnie powiązany z problemami rodzinnymi. Trudności związane z przyjmowaniem pokarmów u dziecka mogą być wynikiem stresu, emocjonalnych napięć oraz konfliktów występujących w rodzinie lub trudności z techniką realizacji funkcji odgryzania, żucia i połykania. W tym ostatnim przypadku dziecko będzie wymagało wsparcia neurologopedy, który sprawdzi anatomię jamy ustnej oraz oceni napięcie mięśniowe w obszarze ustno-twarzowym, wprowadzi określone stymulacje niwelujące techniczne trudności z poborem pokarmów.
Dzieci poddane różnym stresorom mogą mieć zarówno trudność z przyjmowaniem pokarmów, jak i nadmiernym ich spożywaniem. Dodatkowo mogą im przy tym towarzyszyć różne reakcje emocjonalne, takie jak: płacz, krzyk czy niechęć. Należy pamiętać o tym, że wspierające środowisko pozwala na lepsze radzenia sobie z emocjami, co będzie wpływać na rozwój zdrowych nawyków żywieniowych. Rodzinne wybory żywieniowe oraz decydowanie się na jedzenie dużej ilości przetworzonego jedzenia również wpływają na preferencje żywnościowe dzieci oraz niechęć do konsumowania zbilansowanych posiłków zawierających owoce i warzywa. Dlatego tak ważne jest, aby już od najmłodszych lat dzieci miały możliwość jedzenia pełnowartościowych potraw. Należy również zastanowić się nad ilością wspólnego czasu spędzonego z rodziną podczas przygotowania i spożywania posiłków. Im mniej go mamy, tym częściej jemy w pośpiechu lub sięgamy po przetworzone, gotowe produkty, co również nie sprzyja zachowaniu zdrowej relacji z jedzeniem.
Problemy z odżywianiem u dzieci i młodzieży są często złożone i związane z dynamiką całej struktury rodzinnej. Wpływa na nie wiele rzeczy, tj. wzorce zachowań, edukacja żywieniowa, wspierające środowisko czy też wybieranie zdrowych, nieprzetworzonych produktów żywieniowych. Dlatego tak ważne jest, aby w przypadku trudności żywieniowych jednego członka rodziny, wszyscy pozostali zaangażowali się w zmianę własnych postaw, które to przyczynią się do stworzenie pozytywnych rezultatów dla całej rodziny.
psycholog Izabella Pawliszyn
neurologopeda Anna Dawidowicz-Wlosz
